I. Chuồng trại

Gà Ri và Ri pha thích nghi với điều kiện chăn thả tự nhiên, kể cả có nơi gà chậu có chuồng. Tuy nhiên, với điều kiện chăn nuôi như vậy sẽ giảm tỷ lệ nuôi sống và năng suất thịt, trứng của gà. Cải tiến chuồng trại nuôi gà là rất quan trọng góp phần tăng năng suất và hiệu quả chăn nuôi. Nuôi gà là phải làm chuồng. Chuồng không chỉ để nhốt gà, cho gà ăn uống mà còn tạo điều kiện để phân đàn, theo dõi chọn lọc nâng cao chất lượng giống. Khi xây dựng chuồng cần quan tâm đầy đủ các yếu tố sau đây:

1. Địa điểm xây dựng chuồng gà

Chuồng gà được xây dựng ở vị trí cao ráo, dễ thoát nước, tốt nhất là cách xa nhà ở, không chung với chuồng lợn, chuồng bò. Chuồng có hướng nam, đông nam để có ánh sáng mặt trời buổi sáng dọi vào diệt khuẩn, chống ẩm mốc. Hết sức tránh hướng đông bắc, tránh gió mùa rét lạnh thổi trực tiếp vào chuồng. Thiết kế chuồng có độ cao, rộng, mái dốc v.v... phù hợp với vị trí đất đai, tính đến điều kiện chống nóng, chống rét, đảm bảo thoáng mát mùa hè, thoáng ấm mùa đông, phòng được chồn cáo v.v...

Tốt hơn hết là dành một khoảnh đất vườn, đồi to nhỏ tuỳ điều kiện và quy hoạch thành trại nuôi gà có chuồng, có kho thức ăn, dụng cụ, được bao che bằng tường, lưới, có cổng, có nội quy ra vào. Xung quanh chuồng có thể trồng cây xanh tán rộng theo khoảng cách thích hợp) để có bóng mát nhất là cho mùa hè.

2. Một số kiểu chuồng nuôi gà

Nước ta khí hậu nhiệt đới, kiểu chuồng thông thoáng tự nhiên là thích hợp cho các vùng, sử dụng vật liệu có được ở các vùng nông thôn để giá xây dựng rẻ. Tuỳ thuộc vào quy mô chăn nuôi, diện tích mặt bằng và điều kiện vốn liếng, mà người chăn nuôi có thể xây dựng chuồng nuôi gà theo các kiểu sau đây.

a) Kiểu chuồng 4 mái kiên cố và bán kiên cố:

Đây là kiểu chuồng thông thoáng tự nhiên, được sử dụng rộng rãi để chăn nuôi gà giống ở nước ta. Chuồng được xây dựng bằng khung thép hoặc bằng tre, luồng, mái lợp bằng tôn hoặc phibro xi măng. Hai đầu hồi được xây dựng bằng gạch. Mặt trước và mặt sau chuồng được che chắn bằng lưới sắt hoặc có thể đan tre nứa (có rèm che mưa nắng), phía dưới xây dựng tường lửng băng gạch với độ cao 30-40 cm. Điểm đáng chú ý của kiểu chuồng này là có hai tầng mái (tức là có mái phụ ở nóc, ở tường, hai đầu hồi có 2 lỗ to phù hợp) để tạo sự thông thoáng khí trong chuồng nuôi. Khí nóng được sinh ra tróng quá hình chăn nuôi sẽ bốc lên phía trên và thoát ra ngoài theo kẽ hở giữa hai tầng mái ở phía nóc chuồng. Kích thước chuồng nuôi có thể tuỳ ý song độ cao mái trước mái sau cần đạt 2,0-2,2m, độ cao từ đỉnh nóc xuống nền chuồng 3,0m, chiều rộng chuồng 4-5m và chiều dài mỗi ở chuồng 5-6m.

b) Kiểu chuồng bán kiên cố 2 mái .

Với kiểu chuồng này có thể độ cao 2 mái bằng nhau hoặc lệch nhau 0,5m. Thông thường kiểu chuồng này được xây dựng bằng các loại vật liệu rẻ tiền như tre, gỗ, cành cây, luồng, nứa. Kích thước chuồng có thể tuỳ ý, song tối thiểu chiều cao mái trước 2m, mái sau l,5m. Chiều rộng chuồng từ 2,5-3m, chiều dài mỗi ở chuồng từ 3-3,5m. Mái chuồng được lợp bằng ngói hoặc phibro xi măng hoặc bằng lá cọ, lá mía. Xung quanh chuồng được che chắn bằng các dóng nứa, tre, bằng lưới sắt. Hai đầu hồi có thể xây gạch. Mặt trước và mặt sau cần che chắn bằng rèm phòng tránh mưa gió.

c) Kiểu chuồng thô sơ:

Hiện nay tại các vùng nông thôn, người .chăn nuôi gà với quy mô nhỏ sử dụng các kiểu chuồng rất đa dạng, mà hầu hết trong số đó được làm bằng các loại vật liệu sãn có rẻ tiền như tre, gỗ, nứa v.v...

Sau đây chúng tôi xin giới thiệu 1 kiểu chuồng thô sơ song vẫn bảo đảm thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông. Loại chuồng này được làm bằng hình hộp chữ nhật nhiều tầng: Với chiều dài 1,2- 1,5m, chiều rộng từ 0,7-0,8m, tầng nọ cách tầng kia từ 0,35-0,4m; phía trên có mái che mưa nắng. Vật liệu làm chuồng kiểu này là tre hoặc gỗ dùng để làm khung. Xung quanh được đóng bằng các dõng tre thêu, và có thể bọc thêm lớp lưới mắt cáo phòng chuột rắn bắt gà. Tầng lưới cùng của chuồng cách mặt đất 0,3-0,4m. Kiểu chuồng này dùng để chăn nuôi gà lấy thịt và cũng có thể nuôi gà giống đẻ với quy mô nhỏ (từ 20-30 con mái đẻ). Khi nuôi gà đẻ thì phía trên cùng của chuồng đặt thêm các ổ đẻ bằng rổ, thúng.

d) Lồng nuôi gà

Là một công cụ đa năng và rất cơ động cả về vị trí, hình dáng, kích thước và công dụng. Hình dáng, kích thước của lồng phụ thuộc vào số lượng gà nuôi, vị trí đặt lồng và nguyên liệu làm lồng. Nói chung kết cấu của lồng là không cầu kỳ và có thể dùng nhiều loại nguyên liệu khác nhau.

Thông thường, lồng phải đảm bảo độ cao 40-50 cm (tuỳ theo giống gà) rộng 40-60 cm, còn chiều dài phụ thuộc vào vị trí đặt lồng; số lượng gà. Đối với lồng nuôi gà đẻ trứng thương phẩm chiều dài 1,2m có vách ngăn chia ra ba ô, mỗi ô nuôi 3 gà mái đẻ.  Tuy nhiên, không nên dài quá để tiện cho việc di chuyển, dọn dẹp vệ sinh. Nếu lồng chỉ là công cụ để vận chuyển gà thì kích thước hợp lý là: 80cm (dài) x 50cm (rộng) x 20cm (cao). Lồng nuôi gà thịt kích thước tuỳ vị trí đặt lông, có thể dài l,2-1,5 m, rộng 0,6m, cao 45cm, có thể nuôi 10-12 gà thịt, đáy lồng đặt phẳng. Đáy lồng gà đẻ để hơi nghiêng một ít để khi gà đẻ trứng lăn ra phía trước đã có gờ đỡ. Khi xếp lồng tầng cho gà đẻ, gà thịt đều phải có tấm hứng phân cho các tầng trên. Lông có thể xếp 2 dãy đấu lưng với nhau hay một dãy kê sát phía sau vào tường, vách.

Với các kiểu chuồng khi nuôi gà trên nền đều phải có chất lót trấu, dăm bào, cỏ khô hoặc rơm khô cắt ngắn, rải đều dày 7- 10 cm, quá trình chăn nuôi khi bị ướt chỗ nào phải thay chỗ ấy, kết thúc đợt nuôi phải dọn sạch, loại bỏ hết, đem ủ chất độn cả phân.

Có thể nuôi gà trên sàn làm bằng tre, nứa, gỗ cao 40-70 cm trên mặt nền có kẽ hở vừa phải cho phân rơi xuống nền, có lớp độn mỏng và rải vôi bột cho phân khô, dọn phân theo định kỳ. Nuôi gà ở chuồng lồng cũng có lớp độn ở nền chuồng như trên. Máng ăn, máng uống treo hoặc gác lên kệ, rải đều trong chuồng, có thể cả ở sân vườn.

II. Thiết bị dụng cụ

1. Máng ăn

Nuôi gà không nên cho ăn bằng cách rải thức ăn ra sân vườn vì kém vệ sinh và hao phí, mà dùng máng ăn phù hợp cho gà ở các lứa tuổi. Gà mới nở có thể rải thức ăn trên giấy vài ngày, sau đó cho ăn bằng khay nhôm, mẹt tre có vành gờ xung quanh thấp. Sau hai tuần tuổi cao gà ăn bằng máng dài có chụp sắt chụp tre chắn, hoặc trục quay cho gà không dẫm vào thức ăn. Có thể dùng máng tròn cho gà con ăn. Cho gà dò, gà đẻ ăn bằng máng tròn galon hoặc máng dài, ống tre bương có chụp che chắn. Chiều dài máng dài thường 1,1- 1,2m, rộng 15cm, cao 5-7 cm, mỗi gà tính cho 5-10 cm, nếu máng hình tròn thì 20-25 gà/máng. Có thể dùng chậu ngoài có chụp tre cho gà thò đầu vào ăn. Phổ biến hiện nay là dùng máng P50 làm bằng nhựa hoặc bằng tôn cho gà dò, gà đẻ ăn. Máng này có chụp hình tròn đường kính 20-25 cm, cao 35-45 cm, đặt trên mâm đáy tròn đường kính 50cm, có mép gờ cao 5-6 cm tránh rơi vãi thức ăn, giữa chụp và mâm máng có khe hở có 3 nấc điều chỉnh rộng hẹp cho thức ăn rơi từ từ. Khi gà còn nhỏ máng đặt ở nền kê cao dần khi gà lớn thì máng ăn luôn treo cao, điều chỉnh cho ngang tầm lưng gà.

Khung chắn để ngăn không cho gà vào máng 4,5cm (h) 5cm 3,5cm (d) 60cm. Nguyên liệu bằng tôn, nhựa hoặc gỗ. Đế gỗ L = 3 dòng tre, bương.

Nuôi gà giống sinh sản phải cho gà trống và gà mái ăn riêng mà cùng nhốt chung, hoặc thả chung trong vườn bằng cách máng thức ăn cho gà mái có chụp với khoảng cách giữa các nan 4,2-4,3 cm, hay hẹp tuỳ theo giống gà để chỉ gà mái thò đầu vào ăn được, còn máng thức ăn cho gà trống thì không cần làm chụp mà treo cao lên chỉ có gà trống với tới mổ được thức ăn. Thức ăn gà trống có tỷ lệ protein thấp hơn và cho ăn cũng ít hơn tránh béo quá sẽ đạp mái kém.

2. Máng uống:

Sân vườn thả chăn gà không để có các hố rãnh nước tù đọng, gà uống mất vệ sinh gây nhiễm bệnh. Cần có máng uống kích cỡ phù hợp cho các loại gà. Tốt nhất là dùng máng galon 3,8 lít cho gà lớn, 1 lít cho gà con làm bằng nhựa. Có thể làm máng kiểu này bằng vỏ hộp sắt úp ngược vào đĩa đáy bằng có gờ, đục 1-2 lỗ cánh miệng hộp cao 1,5 cm cho nước chảy ra đĩa, có thể dùng chai, ống bương treo ngược.

Làm máng uống dài bằng ống bương, tre. . . treo trước chuồng lồng hoặc đặt ở nền thì phải có chụp tre, sắt, tránh gà dẫm vào máng. Dùng nồi, chậu đựng nước uống đều được nhưng phải có

chụp bên ngoài. Cần chú ý cách treo máng ăn, máng uống phía ngoài lồng gà.

Chú ý: Độ cao treo máng, dù là nuôi lồng hay nuôi chuồng, không phải cố định mà phải điều chỉnh theo độ lớn của gà. Nguyên tắc là miệng của máng ăn luôn luôn ngang với tầm cao của lưng gà lúc đứng bình thường.

3. Chụp sưởi ấm:

Gà con úm được bao quanh bằng quây cót. Chụp sưởi dùng cho lất cả các loại gà con nuôi giống nuôi thịt ở tuần tuổi đầu, nếu rét nhiều phải kéo dài thời gian sưởi, có điều kiện dùng loại bóng sưởi mờ, bóng hồng ngoại 250W, hoặc bóng điện sáng 75- 100W treo dưới cái chụp to bằng tôn để tập trung nhiệt. Có thể dùng bếp dầu, bếp than, có tấm tôn đặt phía trên để giữ nhiệt và toả nhiệt sưởi ấm. Nếu đốt củi sưởi thì quanh bếp có tấm chắn bằng tre, nứa, lưới thép để gà con không chui vào gần bếp. Ô úm gà con cần che chắn để giữ nhiệt ấm nhưng phải thoáng.

4. Giàn gà đậu dùng cho gà đẻ

Có thể làm bằng khung tre, gỗ mặt đáy lót tướt mắt cáo, hoặc làm gờ bao tròn hay thanh tre vót nhãn cạnh có bản rộng 3-4cm, đặt cách nhau 25-30 cm. Giàn đậu kê cách mặt đất 30-40 cm.

5. ổ đẻ:

Nếu nuôi đàn gà đẻ với quy mô lớn, nhất. thiết phải đóng ổ đẻ bằng gỗ hoặc tôn, mỗi ổ đẻ có 2-3 tầng. Mỗi tầng 3-4 ngăn. Mỗi ngăn rộng 30-35 cm, sâu 30-40. cm, cao 35-40 cm dùng cho 4-5 gà mái. ổ đẻ được đặt chỗ ít ánh sáng, ít tiếng động. Ngoài ra, trong chăn nuôi gia đình có thể dùng ổ đẻ đơn giản làm bằng rổ, thúng lót rơm kê trên thành chuồng.

6. Rèm che:

Nếu sử dụng chuồng thông thoáng tự nhiên, nhất thiết phải có rèm che mặt trước và mặt sau của chuồng, để tránh mưa gió cho đàn gà. Rèm che có thể làm bằng phên, bao tải dứa, bằng nilông tráng nhựa, bằng tấm vải bạt v.v... Kích thước rèm che phụ thuộc vào kích thước của chuồng nuôi.

7. Các loại dụng cụ khác

Ngoài các dụng cụ nêu trên để phục vụ chăn nuôi gà cần có thúng, mủng, ca để đong đựng thức ăn, các !oại giần, sàng để sàng .sẩy thức ăn trước lúc bổ sung thức ăn mới vào máng.

Đồng thời còn có các loại dụng cụ phục vụ công tác thú y như bơm tiêm, dụng cụ pha thuốc, chủng đậu v.v...